Κριτικές:

 

Αφιέρωμα στον Γεράσιμο Λυκιαρδόπουλο από το περιοδικό "Πανοπτικόν"
 
Συνεχίζεται η συνεισφορά του εκδότη Κώστα Δεσποινιάδη στον ελληνικό πολιτισμό με ένα αφιέρωμα (περιοδικό "Πανοπτικόν") στον πολύ σημαντικό εργάτη, ασκητή του πνεύματος Γεράσιμο Λυκιαρδόπουλο που, κάποιοι από μας, τον πρωτογνωρίσαμε ως τον βασικό μεταφραστή της σειράς βιβλίων της "Γνώσης", την "Φιλοσοφική και Πολιτική Βιβλιοθήκη" που διηύθυνε ο Παναγιώτης Κονδύλης. 

 Ένα σημαντικό, και συγκινητικό συνάμα, αφιέρωμα σε έναν άνθρωπο που πρόσφερε τροφή σε κάθε πεινασμένο για σκέψη.

Δευτέρα, 2 Νοεμβρίου 2015, μπλογκ bookman Old Style


 

Οι εκδόσεις Πανοπτικόν και ο ηρωικός εκδότης Κώστας Δεσποινιάδης

Εδώ και 14 χρόνια, αθόρυβα, δίχως εκδοτικές τυμπανοκρουσίες, λες και καθοδηγείται από την αόρατο χειρ του πνεύματος, εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη το περιοδικό "Πανοπτικόν" που καθοδηγείται από τον Κώστα Δεσποινιάδη (εχει φθάσει ήδη τα 19 τεύχη, ένας μικρός άθλος για μια τέτοια εκδοτική προσπάθεια δίχως επαρκή μέσα) ο οποίος, όπως αναφέρει στη σελίδα του στο Facebook κάνει τα πάντα: "Το «Πανοπτικόν» είναι ένας μονοπρόσωπος οίκος εντατικής εργασίας. Τα κάνω σχεδόν όλα μόνος μου. Σελιδοποιώ, διορθώνω, επιμελούμαι, μεταφράζω, επιλέγω τα εξώφυλλα, διαβάζω τα χειρόγραφα που καταφτάνουν, κάνω τον αποθηκάριο, τον λογιστή, εκτελώ τις παραγγελίες". Ο ορισμός του εραστή του βιβλίου και της πνευματικής παραγωγής που πρέπει να γίνει γνωστός ευρύτερα. Εκτός όμως από την έκδοση του περιοδικού ο Κώστας Δεσποινιάδης εκδίδει και μια σειρά σημαντικών βιβλίων, αντιεμπορικών εκ πρώτης όψεως, αλλά με ποιό άλλο επίθετο μπορεί να χαρακτηριστεί η συμπλήρωση των Απάντων του Φρειδερίκου Νίτσε σε μετάφραση (όλων των τόμων!) του Ζήση Σαρίκα πέρα από το αξιοθαύμαστο; Και πάλι με τα λόγια του ίδιου του Δεσποινιάδη από τη σελίδα του στο Facebook:
"Φίλοι,
Μόλις κυκλοφόρησαν από το Πανοπτικόν, σε μετάφραση Ζήση Σαρίκα, οι "Παράκαιροι Στοχασμοί" του Φρίντριχ Νίτσε.
Πρόκειται για τα τέσσερα κείμενα που έγραψε και κυκλοφόρησε ο μεγάλος γερμανός φιλόσοφος από το 1873 ως το 1876.

 

Τα περιεχόμενα του τόμου:
1.Νταβίντ Στράους, ο ομολογητής και ο συγγραφέας
2. Ωφέλεια και μειονεκτήματα της Ιστορίας για τη ζωή
3. Ο Σοπενχάουερ ως εκπαιδευτής
4. Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ στο Μπαϋρόυτ
Με τον τόμο αυτό ολοκληρώνεται η έκδοση των Απάντων του μεγάλου γερμανού φιλοσόφου σε 15 τόμους.
Ένα μεταφραστικό επίτευγμα του Ζήση Σαρίκα, που για πρώτη φορά ολοκληρώνεται στην Ελλάδα (σημειωτέον, σε όποιες ευρωπαϊκές γλώσσες κυκλοφορούν τα Άπαντα του Νίτσε, χρειάστηκε να δουλέψει ένα ολόκληρο επιτελείο μεταφραστών)
Ο Ζήσης Σαρίκας, αθόρυβα και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, δίχως καμία βοήθεια από πουθενά, σε ένα άκρως αντιπνευματικό κλίμα, εδώ και πάνω από 25 χρόνια πραγματοποίησε και ολοκλήρωσε έναν από τους σημαντικότερους μεταφραστικούς άθλους στην ιστορία των ελληνικών γραμμάτων (το σύνολο των 15 τόμων φτάνει τις 5.000 πυκνοτυπωμένες σελίδες).
Το έχουμε ξαναπεί, η επίσημη κριτική και οι στήλες των βιβλίων σε περιοδικά και εφημερίδες κάνουν πως δεν έχουν πάρει χαμπάρι τούτο το μοναδικό γεγονός (μας λείπουν βλέπετε τα διαφημιστικά εκατομμύρια των εργολάβων-εκδοτών και οι γλοιώδεις δημόσιες σχέσεις), αλλά εμείς λογαριάζουμε για τίτλο τιμής τούτη τη σκανδαλώδη αποσιώπηση.
Η πλήρης σειρά των 15 τόμων περιλαμβάνει τους εξής τίτλους:
1. Η γέννηση της τραγωδίας
2. Κείμενα για την Ελλάδα
3. Τα κείμενα της νεότητας
4. Παράκαιροι στοχασμοί
5. Ανθρώπινο, πάρα πολύ ανθρώπινο
6. Χαραυγή
7. Η χαρούμενη επιστήμη
8. Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα
9. Πέρα από το καλό και το κακό
10. Γενεαλογία της Ηθικής
11. Το λυκόφως των ειδώλων
12. Ο αντίχριστος
13. Ecce Homo (Ίδε ο άνθρωπος)
14. Η περίπτωση Βάγκνερ – Νίτσε εναντίον Βάγκνερ – Οι διθύραμβοι του Διόνυσου
15. Η θέληση για δύναμη
Κ. Δεσποινιάδης".
Παραφράζοντας τα λόγια του αειμνήστου Παναγιώτη Κονδύλη, πόσο θα συνέβαλε κάθε εκδοτικός οίκος στην πνευματική ζωή του τόπου αν εξέδιδε τα άπαντα έστω ενός μεγάλου ευρωπαίου στοχαστή. Ο Κονδύλης στον δικό του λόγο μιλούσε για τους καθηγητάδες στα Πανεπιστήμια, αλλά ένα αόρατο νήμα πνευματικής νωχέλειας συνδέει τις εκδόσεις και τη συγγραφή ή μετάφραση στον παρηκμασμένο αυτό τόπο, αλλά οι εκδόσεις "Πανοπτικόν" και οι Κώστας Δεσποινιάδης και Ζήσης σαρίκας δεν εντάσσονται στον κοινό τόπο της ήσσονος εκδοτικής προσπάθειαςκαθώς πραγμάτωσαν έναν άθλο.
Αφιέρωμα στον εκδότη εδώ: http://pandoxeio.com/2014/03/28/aithrio150despoiniadis/

 

Σάββατο, 3 Ιανουαρίου 2015, από το Blog bookman old style

 


 

Για τον Κώστα Δεσποινιάδη και το Θεσσαλονικιώτικο,   «Πανοπτικόν» κατόρθωμά του,  έχουμε ξαναγράψει  δυο – τρεις φορές σ’ ετούτη την εφημερίδα.  Η αλήθεια είναι ότι κι ο ίδιος άθελά του,  μας «υποχρεώνει» στη γραφή, καθώς ταχυδρομεί με  χειρόγραφη ευγένεια  κάθε  καινούργια προσπάθειά του.  Ίσως όμως να υπάρχει και κάποιος βαθύτερος λόγος που δεν  οφείλεται απλώς σε  αντίδωρη …ανταπόδοση τιμής, παρά  σε κάποια πιθανή  «συγγένεια» των  δυο εντύπων. Δεν αναφέρομαι στις  όποιες «αποκλίσεις» ιδεών, στην αντίθεση  ή στη γόνιμη συνομιλία που συναντά κάποιος στις σελίδες τους, όσο κυρίως  στην  καθαυτή εκδοτική προσπάθεια. Και τα δυο έντυπα, ο «δρόμος»  και το «Πανοπτικόν»   θεωρούμε ότι «προσπαθούν εκ του μηδενός και εξ ιδίων δυνάμεων να δημιουργήσουν έναν  πολιτικό και  πνευματικό βιότοπο εντός του οποίου μπορεί να ανθίσει η αδέσμευτη ριζοσπαστική κριτική σκέψη…»  Ας αφήσουμε όμως για την ιστορία την αποτίμηση των εκλεκτικών συγγενειών και τις  προτιμήσεις του καθενός μας,  αφού αντικείμενο του σημειώματος είναι η κυκλοφορία 19ου  Πανοπτικού τεύχους, ενός τεύχους που  σημειώνουμε ότι  εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη  με αξιοζήλευτη συνέπεια εδώ και 14 χρόνια.. Λιτό και καλαίσθητο πάντα το εγχείρημα του Δεσποινιάδη  υπηρετεί με έντιμη νηφαλιότητα την αντιεξουσιαστική πλευρά του  πολιτικού λόγου αλλά και την καίρια αποδόμηση της κατασταλτικής εξουσία του παρόντος. Να ξεκινήσουμε όμως με την παράθεση των περιεχομένων του φθινοπωρινού  19ου με αντίστροφη φορά από το τέλος δηλαδή προς την αρχή του τεύχους. Στις τελευταίες σελίδες λοιπόν θα βρείτε δύο ενδιαφέροντα  κείμενα του Δεσποινιάδη: ένα  με τίτλο « ο μικρός τύπος στους αντίποδες της πολιτιστικής βιομηχανίας» κι ένα δεύτερο – ξαναδιάβασμα των «ανθρωποφυλάκων» του Περικλή Κοροβέση. Στις υπόλοιπες σελίδες θα συναντήσετε   σκέψεις του Φώτη Τερζάκη πάνω στην «απαισιόδοξη ανθρωπολογία»,  σημειώσεις της Λίας Γυιόκα για τη σχέση αναρχισμού και μαρξισμού, κείμενο  του Κριστιάν Μόρισον για τις  « δυνατότητες πραγματοποίησης των διαρθρωτικών αναπροσαρμογών, του Νίκο Μπέρτι για τον λενινιστικό και αναρχικό βολονταρισμό και τέλος  μια ενδιαφέρουσα  βιβλιοκρισία  του  Βάλτερ Μπένγιαμιν  για τις θεωρίες του γερμανικού φασισμού  γραμμένη το 1930  με αφορμή τη συλλογική έκδοση «Πόλεμος και πολεμιστές».

 

 Σταμάτης Μαυροειδής, Εφημερίδα "Δρόμος", 25-10-14

 


 

ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ, παρά την ύφεση

 

 Κυκλοφόρησε πρόσφατα το 18ο τεύχος του περιοδικού Πανοπτικόν, που εκδίδει επίμονα και ανυποχώρητα στη Θεσσαλονίκη ο Κώστας Δεσποινιάδης. Το συγκεκριμένο τεύχος ξεκινάει με ένα σκοπίμως προκλητικό ποίημα του Χανς Μάγκνους Εντσεσμπέργκερ, που φέρει τον τίτλο «Υπεράσπιση των λύκων έναντι των αμνών», μεταφρασμένο από τον Γιώργο Πρεβεδουράκη

 Ακολουθεί το κείμενο του Ερνστ Μπλοχ “Η εξουσία του Χίτλερ” μεταφρασμένο από τον Κ. Δεσποινιάδη. Ένα δοκίμιο γραμμένο το 1924, επίκαιρο όσο ποτέ για τη χώρα μας. Οι ομοιότητες της ανόδου του ναζισμού στη Γερμανία του '30 με αυτές της Ελλάδας του σήμερα είναι ανατριχιαστικές. Σε αυτό ο Μπλοχ με πολύ διεισδυτικό τρόπο εξηγεί την άνοδο του εθνικοσοσιαλιστικού φαινομένου καθώς και το ποια κοινωνικά στρώματα αποτέλεσαν την υποστηρικτική βάση του ναζιστικού κόμματος.

 Στη συνέχεια παρουσιάζεται ένα κείμενο των Αντόρνο, Λέβενταλ και Μάνινγκ (ένα κείμενο των 3 εκπροσώπων της Σχολής της Φρανκφούρτης από τα χρόνια της αυτοεξορίας τους στις ΗΠΑ) το οποίο παρουσιάζει τη μορφή του φασισμού από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Μιας μορφής με έντονα αντισημιτικά στοιχεία και ιδιαίτερη σημειολογία, δανεισμένη από τη ρητορική της διαφήμισης. Πάνω σε αυτό το άρθρο θα κάνει έναν κριτικό σχολιασμό η μεταφράστρια του κειμένου Λία Γυιόκα. Το κείμενο του Φώτη Τερζάκη, τακτικού συνεργάτη του περιοδικού, αναφέρεται στο βιβλίο του Δημήτρη Κωτσάκη “3+1 κείμενα”. (Οι εκδόσεις των συναδέλφων).

 Ο εκδότης του Πανοπτικού Κώστας Δεσποινιάδης ασχολείται με το πολύ ενδιαφέρον θέμα της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης. Την γενεαλογία της έννοιας καθώς και τον σχολιασμό σχετικά με την ανάλογη κατάσταση την οποία ζούμε σήμερα. Παράλληλα, παρουσιάζει και τη σκέψη του Ιταλού στοχαστή Τζόρτζιο Αγκάμπεν, ο οποίος εκτενώς έχει ασχοληθεί στο έργο του με αυτά τα ζητήματα.

 Η παραγωγή περιοδικών, ιδεών και πολιτικής κριτικής στην Ελλάδα της Μεγάλης Υφεσης ασφαλώς είναι ένα πάρα πολύ δύσκολο όσο και σημαντικό επίτευγμα.

 

 Μ.Η.Μ., περιοδικό Νέα Πολιτική, τχ. 5, Δεκέμβριος 2013

 


 ΟΛΙΚΗ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ

 

Το περιοδικό Πανοπτικόν από τη Θεσσαλονίκη κυκλοφορεί σχεδόν ανά εξάμηνο από το 2001. Δώδεκα και πλέον χρόνια φιλοξενεί κείμενα που πρεσβεύουν τον αντιεξουσιαστικό λόγο αποτελώντας σταθερό σημείο αναφοράς στην κριτική του υπάρχοντος. Λιτό και καλαίσθητο, υπηρετεί με συνέπεια την προσπάθεια να αποδομηθούν ο λόγος και οι πρακτικές των κρατούντων. Η ύλη του περιοδικού συναπαρτίζεται τόσο από πρωτότυπα κείμενα όσο κι από μεταφρασμένα. Το περιεχόμενο των κειμένων είναι κατά κύριο λόγο πολιτικό, φιλοσοφικό αλλά και λογοτεχνικό. Το όλο εγχείρημα ανήκει στον Κώστα Δεσποινιάδη, ο οποίος έχει τη γενική επιμέλεια του περιοδικού αλλά και του ομώνυμου εκδοτικού οίκου (Εκδόσεις Πανοπτικόν).

 Πρόσφατα (τέλη Οκτώβρη) κυκλοφόρησε το 18ο τεύχος του περιοδικού, πλούσιο σε κείμενα αλλά και διαφορετικές θεματικές: Μετά το συγκλονιστικό ποίημα του Χανς Μαγκνους Εντσενσμπέργκερ « Υπεράσπιση των λύκων έναντι των αμνών» σε μετάφραση του Γιώργου Πρεβεδουράκη ακολουθεί ένα τρίπτυχο κειμένων με κοινή θεματική τον φασισμό και τις πρακτικές του. Το πρώτο κείμενο είναι του Έρνστ Μπλοχ με τίτλο « Η εξουσία του Χίτλερ» σε μετάφραση Κ. Δεσποινιάδη. Ο Μπλοχ εδώ εξηγεί πως η εξεγερμένη αστική νεολαία της Γερμανίας μετατοπίστηκε σιγά σιγά και έπεσε στην αγκαλιά του φασισμού και του Χίτλερ. Το δεύτερο κείμενο είναι των Αντόρνο, Λέβενταλ και Μάσινγκ με τίτλο «Αντισημιτισμός και φασιστική προπαγάνδα» σε μετάφραση Λίας Γυιόκα. Οι συγγραφείς παρουσιάζουν με διεξοδικό τρόπο τις τεχνικές της φασιστικής προπαγάνδας και ευρύτερα τη ρητορική που ανέπτυξε ο φασισμός κατά την περίοδο του Χίτλερ. Ένα κριτικό σημείωμα – συμπλήρωμα στο κείμενο των Αντόρνο, Λέβενταλ και Μάσινγκ αποτελεί το τρίτο κείμενο που είναι γραμμένο από τη Λία Γυιόκα με τίτλο « Υπόθεση για μια αποκήρυξη». Εδώ η Γυιόκα έρχεται, ανάμεσα στα άλλα, να προσδώσει το σύγχρονο περιεχόμενο της προπαγάνδας που συνίσταται κατά κύριο λόγο στην υπεροπλία των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και στη δομή της λειτουργίας τους.

 Στη Λία Γυιόκα ανήκει και το κείμενο με τίτλο « Η ιστορία μεταξύ πολιτικής, επιστήμης και τέχνης», που αποτελεί παρουσίαση – κριτική του βιβλίου του Αντώνη Λιάκου «Αποκάλυψη, Ουτοπία και Ιστορία: Οι μεταμορφώσεις της ιστορικής συνείδησης». Παρουσίαση βιβλίου (του Δημήτρη Κωτσάκη «3+1 κείμενα») σε μια πιο εκτενή εκδοχή αποτελεί και το επόμενο κείμενο, του Φώτη Τερζάκη, με τίτλο «Η έννοια του κομμουνισμού και το αυτοδιαχειριστικό πρόταγμα».

 Η ύλη του περιοδικού ολοκληρώνεται με δυο ακόμα κείμενα. Το πρώτο ανήκει στον Κώστα Δεσποινιάδη με τίτλο «Σημειώσεις για τον Αγκάμπεν και την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης». Εδώ ο συγγραφέας μέσα από τη σκέψη του Αγκάμπεν περιγράφει πως η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης συνιστά τον καλύτερο μηχανισμό αυτοσυντήρησης της σημερινής αστικής δημοκρατίας. Το δεύτερο κείμενο είναι της Μαρίας Γεωργούλα με τίτλο « Χειραφετώντας το κολεόπτερο του Φραντς Κάφκα. Μια ανάγνωση στη Μεταμόρφωση». Η ερμηνευτική προσέγγιση της Γεωργούλα στη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα εστιάζει κυρίως στις παράλληλες μεταμορφώσεις και στην αναδιάταξη των σχέσεων εξουσίας μεταξύ των ηρώων του έργου.

 Θ.Π., Εφημερίδα Απατρις,, αρ. φύλλο 24, Γενάρης 2014

 


Πανοπτικές σελίδες που ξεθολώνουν τη σκέψη…

 Συμπληρώθηκαν σχεδόν τρία χρόνια από το ξέσπασμα της κρίσης και της γενικευμένης πτώχευσης που έκτοτε επιδεινώνεται ραγδαία.

 Εκατοντάδες οι φωνές που στοχάζονται ή αναλύουν το φαινόμενο, εκατοντάδες χιλιάδες όσοι αντιδρούν, οργίζονται ή απελπίζονται για το κακό που μας βρήκε. Κι όμως, φως δεν φαίνεται στην άκρη του τούνελ, απλώς μοιάζει να εθιζόμαστε σιγά - σιγά –ύπουλα προπαντός- στη μοιρολατρία αλλά και στην ιδέα του αποτρόπαιου. «Δεν ξέρουμε πως θα λέγεται ο φασισμός που έρχεται αλλά ξέρουμε τι θα κάνει. Το βλέπουμε ήδη γύρω μας. Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν ένα από τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας, πρόλαβε να μας προειδοποιήσει: Αν ο εχθρός νικήσει, ούτε οι νεκροί δεν θα είναι ασφαλείς στους τάφους τους. Ο μύθος μιλάει για εμάς». Αυτός ήταν ο επίλογος στο κείμενο του Κώστα Δεσποινιάδη που καιρού φιλοξενήθηκε στον Δρόμο και αναδημοσιεύεται στο καινούργιο τεύχος (αριθμ.17) του περιοδικού Πανοπτικόν που κυκλοφόρησε λίγο πριν την εκπνοή του 2012.

 Στο ίδιο μήκος κύματος το κριτικό κείμενο του Φώτη Τερζάκη «Μια ανεπιθύμητη Δημοκρατία», που δεν είναι άλλη από εκείνη της Βαϊμάρης. Μια δημοκρατία που ενώ θεμελιώθηκε «πάνω στο αίμα του 1919 κατέληξε το 1933 σε μια έκρηξη νεωτερικού βαρβαρισμού αποδεικνύοντας ότι οι δημοκρατίες μπορεί ενίοτε και να αυτοκτονούν». Η κριτική του Τερζάκη αφορά στο βιβλίο-ανθολόγιο Φωνές από τη Βαϊμάρη που επιμελήθηκ ε ο Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος (εκδόσεις Υψιλον).

 Στις υπόλοιπες και πάντα ενδιαφέρουσες σελίδες του τεύχους θα βρείτε πολιτικά κείμενα και μεταφράσεις, ανάμεσά τους την αλληλογραφία του Καρλ Μάρξ με τον Προυντόν, τα Δυτικά Αραβουργήματα του Αλέξανδρου Γκέρτσεν, μια προσωπική ανάγνωση του έργου του Μάρκου Μέσκου από τον εκδότη του περιοδικού Κώστα Δεσποινιάδη, μια ακόμη κριτική του Φώτη Τερζάκη για το εξαίρετο βιβλίο του Siddharth Kara Sex Trafficking που μετέφρασε η Αριάδνη Αλαβάνου και τέλος το κείμενο του Ηλία Αλεβίζου Από το δικαίωμα στην προνομία που γράφτηκε με αφορμή τον κύκλο συζητήσεων που οργανώθηκαν στο Αυτόνομο Στέκι πάνω στο βιβλίο του Λοκ Δεύτερη Πραγματεία περί Κυβερνήσεως.

 Σ.Μ.(Εφημερίδα Δρόμος, 12-1-2013)


Κυκλοφόρησε πριν λίγες βδομάδες το καινούργιο τεύχος (17) του περιοδικού «Πανοπτικόν». Έχω παρουσιάσει ξανά από αυτή εδώ τη στήλη το περιοδικό «Πανοπτικόν». Είναι ένα περιοδικό πολιτικής, φιλοσοφικής και αυστηρά επιλεγμένης λογοτεχνικής ύλης που μας έρχεται από τη Θεσσαλονίκη.

 Πίσω από το εν λόγω εγχείρημα βρίσκεται ένας και μόνο άνθρωπος, ο Κώστας Δεσποινιάδης. Στη σειρά Πανοπτικόν ο εκδότης έχει εκδώσει μια σειρά μικρών, αλλά πολύ σημαντικών βιβλίων, φιλοσοφικού, πολιτικού, λογοτεχνικού και, κυρίως, ποιητικού περιεχομένου. Τόσο το περιοδικό όσο και τις εκδόσεις τις χαρακτηρίζει η λιτότητα όσον αφορά τη μορφή και το τεχνικό, γραφιστικό μέρος. Τις περισσότερες φορές, όταν κάποιος έχει μεράκι με το τυπωμένο χαρτί και ξέρει ότι πράγματι κάτι λέει και προσφέρει σε ένα ξεχωριστό κοινό μέσα απ΄ αυτό το χαρτί, η λιτότητα αυτή ενέχει και μια αίσθηση απέριττου, κάτι που συμβαίνει απόλυτα θα έλεγα με τα βιβλία των εκδόσεων «Πανοπτικόν».

 Στα περιεχόμενα του παρόντος τεύχους: Το πρώτο άρθρο «αφιερώνεται» στην άνοδο των φασιστικών ιδεών και της Χρυσής Αυγής ειδικότερα, με το κείμενο του εκδότη Κώστα Δεσποινιάδη «Ακούστηκε, κιόλας, το τρομερό παράγγελμα Wstawac» (σ.σ. εγέρθητι στην πολωνική γλώσσα, που ακουγόταν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης). Ακολουθεί ένα άρθρο για την αλληλογραφία μεταξύ Καρλ Μαρξ (και συνακόλουθα του Φρίντριχ Ένγκελς) και του Γάλλου «ιδρυτή» του αναρχισμού Πιέρ Ζοζέφ Προυντόν. Στη συνέχεια δημοσιεύεται ένα δοκίμιο του Ρώσου επαναστάτη του 19ου αιώνα Αλέξανδρου Γκέρτσεν (σ.σ. αλλού αναφέρεται ως Χέρτσεν) με τίτλο «Δυτικά αραβουργήματα» (Δεύτερο Τετράδιο και Υστερόγραφο – μέρος των απομνημονευμάτων του) σε μετάφραση και σημειώσεις του ποιητή και μεταφραστή Ζ.Δ. Αϊναλή. Στη συνέχεια το ιστορικό δοκίμιο του Αργεντινού συγγραφέα Eduardo Rosenzvaig (1951-2011) «Το όνειρο με τα δαμάσκηνα σε μετάφραση Βασίλη Αλεξίου. Έπονται δύο βιβλιοπαρουσιάσεις του Φώτη Τερζάκη (εμβληματικού στοχαστή της ελλαδικής αντιεξουσιαστικής αριστεράς) με τίτλο «Το δουλεμπόριο στον κολοφώνα του καπιταλισμού» για το βιβλίο του Siddharth Kara «Σεξ τράφικιν», και «Μια "ανεπιθύμητη δημοκρατία"» για το βιβλίο «Φωνές από τη Βαϊμάρη» με κείμενα των Αινστάιν, Φρόιντ, Γιούνγκερ, Γκέμπελς και άλλων (εκδ Ύψιλον 2011, σε επιμέλεια Γεράσιμου Λυκιαρδόπουλου). Ακολουθεί ένα ακόμα κείμενο του εκδότη Κώστα Δεσποινιάδη, με τίτλο «Μεταμόρφωση. Η εξουσία του μανιασμένου πατριάρχη», στο οποίο αναφέρεται και αναλύει ένα από τα πιο γνωστά και χαρακτηριστικά έργα του Φραντς Κάφκα, τη «Μεταμόρφωση», και ολόκληρη σχεδόν την αντιεξουσιαστική υφή που διαπνέει το έργο του μεγάλου αυτού λογοτέχνη. Ακολουθεί ένα ακόμα κείμενο του Κώστα Δεσποινιάδη, με τίτλο «Στο Μαύρο Δάσος του Μάρκου Μέσκου» που είναι η ομιλία του συγγραφέα σε εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη στις 5 Απρίλη 2012 με αφορμή τη συγκεντρωτική έκδοση του λογοτέχνη και ποιητή Μάρκου Μέσκου, με τίτλο «Μαύρο δάσος Ι, ΙΙ» (εκδ. Γαβριηλίδης). Η ύλη του τεύχους κλείνει με κείμενο του Ηλία Αλεβίζου με τίτλο «Από το δικαίωμα στην προνομία’ με αφορμή το έργο του Τζον Λοκ «Δεύτερη πραγματεία περί κυβέρνησης».

 «Πανοπτικόν»: ένα από τα πλέον σεμνά αλλά άκρως σημαντικά περιοδικά.

 Δημήτρης Τρωαδίτης, εφημερίδα Νέος Κόσμος (Μελβούρνη), 10-12-2012


Κι όμως, ό,τι δεν πουλάει πρέπει να ζήσει

Περιοδικό "Πανοπτικόν"

Η λέξη «Σαμιζντάτ» είναι ρωσικής προελεύσεως. Δημιουργήθηκε για να ονοματίσει τα αντικαθεστωτικά έντυπα που διακινούνταν χέρι με χέρι στην προεπαναστατική Ρωσία τα οποία όμως συνέχισαν το βίο τους και στη μετέπειτα Σοβιετική Ενωση. Αυτή την «έννοια» που συντίθεται από τις λέξεις (σαμ)= από μόνος μου ( ιζ)= προς τα έξω και ( ντατ)= να τολμώ δίνω, επέλεξε ο Κώστας Δεσποινιάδης για να τιτλοφορήσει κείμενό του στο νέο τεύχος του περιοδικού που ο ίδιος εκδίδει στη Θεσσαλονίκη και κυκλοφόρησε μόλις.
Το «ερώτημα», που από γενέσεως του περιοδικού θέτει ο Δεσποινιάδης είναι το αν υπάρχουν περιθώρια να επιβιώσουν στο χώρο του βιβλίου και των εντύπων θύλακες δημιουργίας οι οποίοι δεν θα εκτιμώνται απο το εμπορικό ισοδύναμο της αγοραίας λογικής που μεταφράζεται στο «ό,τι δεν πουλάει, δεν ζει»… Είναι αλήθεια ότι «στον καπιταλισμό κάθε τι, «μολύνεται» και επηρεάζεται από τους όρους της κερδώας λειτουργίας του. Από την απλή αρχή της προσφοράς και της ζήτησης, από τους κανόνες της διαφήμισης και προβολής, από τα δίκτυα διανομής, από τη σκληρή φορολογία, όλα δείχνουν να υπακούουν στους σκληρούς νόμους του που ναρκοθετούν το τοπίο. Τα βιβλία μπορεί να έχουν καταστεί, προ πολλού, ένα εμπόρευμα σαν όλα τα άλλα, αλλά παρ’ όλα αυτά υπάρχει κάτι στην ίδια τους τη λογική, στην ίδια τους τη φύση και στις ανάγκες που καλούνται να καλύψουν, που ακόμα αντιστέκεται. Αν κρίνουμε από τη «συμπεριφορά» του Δεσποινιάδη στον χώρο που δεν περιορίζεται στο περιοδικό αλλά και σε εκδόσεις «δυσπώλητων» βιβλίων, τα σύγχρονα «σαμιζντάτ», είναι ακόμη εδώ και αντιστέκονται αρκετά σθεναρά. «Ανεξάρτητες εκδοτικές πρωτοβουλίες ομάδων ή μεμονωμένων ανθρώπων, οικοτεχνίες με ανύπαρκτα μέσα αλλά περίσσια επιμονής προσπαθούν να υπάρξουν δίπλα σε γιγαντωμένα μεγαθήρια. Η μοίρα τους δεν είναι ξεκομμένη από τη μοίρα όλων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που πασχίζουν να μείνουν αλώβητες από την αγοραία λαίλαπα». Τακτικό στην περιοδική εμφάνισή του, χειροπιαστό παράδειγμα το Πανοπτικόν, εγχείρημα που συνεχίζει να μας τροφοδοτεί με εξαίρετα κείμενα παρέμβασης και στοχασμού. Στις σελίδες του τεύχους 16 -το οποίο προτείνουμε να αναζητήσετε σε «ψαγμένα» βιβλιοπωλεία- θα βρείτε μια «εντυπωσιακή» αντιπαραθετική αλληλογραφία που αντάλλαξαν στα ταραγμένα χρόνια της δεκαετίας του '70 ο Τέοντορ Αντόρνο και ο Χέρμπερτ Μαρκούζε που τιτλοφορείται Διαμάχη για το γερμανικό φοιτητικό κίνημα. Μια αλληλογραφία όπου ο Αντόρνο μας ξαφνιάζει δυσάρεστα με τη ματιά και τις συντηρητικές θέσεις που υποστηρίζει.
Στο τεύχος θα βρείτε ακόμη κείμενο της Χάννα ΄Αρεντ με τίτλο Η φιλοσοφία της ισχύος και η πολιτική χειραφέτηση της αστικής ταξης, άλλο του Ζαν Μποντριγιάρ με τίτλο: Η ιογενής οικονομία και τέλος δύο κείμενα για το επίκαιρο θέμα που έθεσε το κίνημα των Πλατειών και αφορά στο αίτημα για «άμεση δημοκρατία». Τα κείμενα υπογράφονται από τον Φώτη Τερζάκη και τον Γιώργο Οικονόμου.


Στ. Μαυροειδής (εφημερίδα Δρόμος, 12-3-2012)


Πανοπτικόν, τεύχος 15

Ο Κώστας Δεσποινιάδης παρατηρεί εύστοχα ότι η κατάσταση στην Ελλάδα θυμίζει Γερμανία του Μεσοπολέμου. Παρουσιάζεται συνέντευξη του Μισέλ Φουκό (1976, στη Le Monde). Ο Φώτης Τερζάκης γράφει για την αραβική εξέγερση.

Αλέξανδρος Στεργιόπουλος, Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας, 13-8-2011


ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ 14

Μόλις τελείωσα την ανάγνωση του 14ου περιοδικού των εκδόσεων ΠΑΝΟΠΤΙΚόΝ , μιας ιδιαίτερα προσεγμένης έκδοσης, που δεν σταματάει να με εκπλήσει κάθε φορά. Ιδίως το κείμενο του Μπράιαν Μόρις “Ανθρωπολογία και Αναρχισμός” αλλά και το συγκλονιστικό κείμενο του Φώτη Τερζάκη με τίτλο “Κρίση”, θεωρώ ότι θα έπρεπε να διαβαστούν από πολύ κόσμο. Επίσης στη παρούσα έκδοση μπορεί να βρει κανείς τις επιστολές του Κροπότκιν στον Λένιν, όπως και μια ιστορική αναφορά στα γεγονότα της περιόδου που γράφτηκαν οι επιστολές. Να με συμπαθάτε για το διθυραμβικό στυλ αλλά όταν διαβάζω κάτι που με συγκλονίζει θέλω και να το μοιράζομαι. Θα προσπαθήσω να δημοσιευτεί και εδώ το κείμενο του Τερζάκη μιας και μου είναι κατανοητό ότι δεν έχουν όλοι την ίδια τρέλα με τις εκδόσεις. Για τους υπόλοιπους-ες.. καλή ανάγνωση.


από το blog παραλληλογράφος, 25 Νοεμβρίου, 2010, by risinggalaxy


Περιοδικό Πανοπτικόν: Οι απόκληροι της πολιτείας, νόμος του κόσμου...

Τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης είναι ο επεξηγηματικός υπότιτλος του περιοδικού Πανοπτικόν που εκδίδει στη Θεσσαλονίκη ο Κώστας Δεσποινιάδης. Και ενώ θα περίμενε κανείς, τούτες τις κατηφείς και ανήσυχες μέρες, αυτή η αντιπαράθεση να αποτελεί μέρος της καθημερινότητάς, αυτό δεν συμβαίνει. Μια παράξενη, σχεδόν μοιρολατρική αδράνεια, διαχέει το σύνολο του κοινωνικού σώματος και η όποια αντίδραση ακολουθεί την πεπατημένη της κοινότοπης «παρελάσεως». Γιατί άραγε;

Μια κάποια «εξήγηση» υπό την επικουρία του Βίκτωρος Ουγκό και των Αθλίων του αποτολμά ο Δεσποινιάδης με το εισαγωγικό κείμενο Fex urbis lex orbis (Oι απόκληροι της πολιτείας νόμος του κόσμου). Εκεί ο Βίκτωρ Ουγκό μας λέει ότι το οδόφραγμα (η εξέγερση) είναι αποτέλεσμα δύο πραγμάτων: της συσσώρευσης πόνου και ιδεών. Και ενώ στην εποχή που ζούμε ο πόνος, οι ταλαιπωρίες και η ένδεια θεωρούνται πλέον δεδομένες, εκείνο που λείπει είναι η συσσώρευση εκείνων των ιδεών που θα μπορέσουν να (ξανα)γεννήσουν την κατά Μπλοχ «αρχή της ελπίδας». Ας δούμε την αδράνεια, λοιπόν, ως μια μορφή δύναμης, που όπως εύστοχα σημείωσε κάποιος σ’ ένα blog, ίσως αυτή τη στιγμή να είναι προτιμότερη από τη μάταιη, σπασμωδική κινητικότητα του χοιριδίου στο κλουβί, να τη δούμε και να την ερμηνεύσουμε ως την τεταμένη ακινησία που διατηρεί μια τίγρης πριν από το αποφασιστικό άλμα... Και αφού ο λόγος περί κρίσης, επιστρέφουμε στις σελίδες του περιοδικού συστήνοντας το ομότιτλο άρθρο του Φώτη Τερζάκη, σημαντική συμβολή στην αναγκαία πριν από το άλμα συσσώρευση των ιδεών. Στις πάντα ενδιαφέρουσες υπόλοιπες σελίδες του τεύχους θα βρείτε ακόμη «τέσσερις σημειώσεις για την κρίση και τη μετανάστευση» του Νίκου Νικολαϊδη, κείμενο του Μαρκούζε για την τέχνη ως μορφή της πραγματικότητας γράμματα του Πιοτρ Κροπότκιν στον Λένιν κ.α.

Σταμάτης Μαυροειδής, εφημερίδα δρόμος, 11-12-2010


Λιγότερο τακτικό από τα προηγούμενα (γνωρίζω 13 τεύχη), αλλά με αξιόλογες παρουσιάσεις και μεταφράσεις κειμένων (Benjamin, Deleuze, Arendt, Agamben, Virno, Debord, Negri, Marx, Engels, Virilio) και ιδεολογική κατεύθυνση κυρίως ελευθεριακή-αναρχιστική. Συνδέεται με τις ομώνυμες εκδόσεις που έχουν ως τώρα κυκλοφορήσει βιβλία των Bakunin, Nechayef, La Boetie, Kellner, καθώς και τα άπαντα του Nietzsche.

Από το blog Radical Desire, 24-6-2010


ΠΑΝΟΠΤΙΚΟΝ 13

Ανυποχώρητη κριτική του υπάρχοντος
Αυγή 
Ημερομηνία δημοσίευσης: 29/11/2009

Είναι η πρώτη (δυστυχώς!) φορά που αναφερόμαστε στο «Πανοπτικόν» ένα περιοδικό ανοιχτής ματιάς που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη από τον Κώστα Δεσποινιάδη. Το λογότυπό του παραπέμπει ευθέως στον Τζέρεμι Μπένθαμ και στη «φιλοσοφία» που ανέπτυξε με το δικό του πανοπτικό "κατασκεύασμα", περί του αθέατου εγκλεισμού και της επιτήρησης των σύγχρονων κοινωνιών και των πολιτών τους από τα αδηφάγα μάτια της ηλεκτρονικής επιτήρησης.
Το ότι η πανοπτική «φιλοσοφία» αποτελεί κυρίαρχο πρότυπο στις μιντιακές κοινωνίες του σήμερα είναι σχεδόν αυτονόητο. Το ζητούμενο κατά συνέπεια είναι πως όλοι εμείς οι ακούσιοι και έγκλειστοι «υπήκοοι» θα αντιστρέψουμε αυτή τη φιλοσοφία προς όφελος του συνόλου. Πώς δηλαδή από επιτηρούμενοι θα γίνουμε επιτηρητές της εξουσίας, πώς και με ποιο τρόπο θα αποκαλύψουμε τον ιστό της αράχνης που μας τυλίγει ασφυκτικά χειραγωγώντας τη συνείδησή μας.
Αυτή η αποκάλυψη θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ο στόχος αλλά και την επιδίωξη του περιοδικού “Πανοπτικόν”: να συμβάλλει δηλαδή με κείμενα ουσιαστικής, κριτικής σκέψης στην αμφισβήτηση της ηγεμονικής απάτης που καλύπτεται πίσω από την διασταλτική και «διεστραμμένη» έννοια της Δημοκρατίας. Αρωγοί στον άνισο αγώνα είναι κείμενα στοχαστών με καταγωγή την αναρχική και ελευθεριακή παράδοση αλλά και άλλων "ασύντακτων" στοχαστών που ασκούν δριμεία κριτική στην ιδεολογία των «πατριωτών του παρόντος». Σταχυολογούμε ενδεικτικά, μερικά μόνον, από τα ονόματα στοχαστών, κείμενα των οποίων έχουν φιλοξενηθεί μέχρι σήμερα στις σελίδες του περιοδικού στα εννέα χρόνια της έντυπης παρουσίας του: Κροπότκιν, Στίρνερ, Μαρξ, Γκόλντμαν, Μπένγιαμιν, Αρεντ, Καστοριάδης, Φουκώ, Ντελέζ, Ντεμπόρ, Βανεγκέμ, Βιριλιό, Αγκάμπεν, Ζιν, Μπρετόν, Γκορ Βιντάλ. Όλοι αυτοί βέβαια δεν συμφωνούν μεταξύ τους, δηλώνει σε παλιότερη συνέντευξή του ο εκδότης Κώστας Δεσποινιάδης. «Αυτό που με ενδιαφέρει (συνεχίζει) δεν είναι να συντάξω ένα νέο ευαγγέλιο (πολιτικής) σκέψης που θα προστεθεί στα ήδη υπάρχοντα. Με ενδιαφέρει ένας ουσιαστικός διάλογος διαφόρων τάσεων σκέψης, που όλες όμως έχουν μία κοινή συνισταμένη: την ανυποχώρητη κριτική του υπάρχοντος, γιατί θεωρώ πως μόνον όποια σκέψη πάει «κόντρα στην εποχή της», έχει λόγο ύπαρξης. Αυτού του είδους σκέψεις και κείμενα φιλοξενούνται στο τεύχος 13 του Τετραδίου ολικής αντιπαράθεσης του Δεσποινιάδη. Στο καινούργιο τεύχος θα βρούμε κείμενο της Χάνα Άρεντ για τους πρόσφυγες, έκκληση του Ραούλ Βανεγκέμ για πολιτική ανυπακοή, Δοκιμές αναρχικής θεωρίας από τον Φώτη Τερζάκη, κείμενο ανάλυση του εκδότη για την εξέγερση του περασμένου Δεκέμβρη, σημείωμα της Λίας Γυιόκα για την ιδέα των κηπουπόλεων , αλλά και κείμενο για το oneidos Λεωνίδα Χρηστάκη γραμμένο από τον Τέο Ρόμβο. Το τεύχος κοστίζει 5 ευρώ.

Σ.Μ.


ΠΑΝΟΠΤΙΚόΝ 12


Το τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης του Κώστα Δεσποινιάδη έφτασε αισίως στο 12ο τεύχος. Περίπου κάθε έξι μήνες, τα τελευταία οχτώ χρόνια είναι πιστό στο ραντεβού του με το αναγνωστικό κοινό, προσφέροντας, κατά κύριο λόγο, ανέκδοτα ριζοσπαστικά κείμενα.
Ο δημιουργός του τετραδίου, όπως έχει αποδείξει και με τις εκδόσεις του, ακολουθώντας τα χνάρια του Γεράσιμου Λυκιαρδόπουλου, συνδιαλέγεται με την κοινωνία και συμμερίζεται τις ανησυχίες της. Στο 12ο τεύχος, εξαιτίας των Δεκεμβριανών, δίνει περισσότερο χώρο στον ελληνικό λόγο, εκείνον που αρθρώνεται από ευαίσθητους κοινωνικούς δέκτες, με οξύνοια και σεβασμό για τα γεγονότα, όπως ο Φώτης Τερζάκης, ο Άκης Γαβριηλίδης, ο Παναγιώτης Καλαμαράς, ο Γιάννης Ιωαννίδης και ο ίδιος ο Κώστας Δεσποινιάδης. Το ίδιο αυτό τεύχος, που προσωπικά το θεωρώ το καλύτερο, φιλοξενεί στις σελίδες του ονόματα, όπως ο Μισέλ Φουκώ, ο Ζυλ Ντελέζ, ο Κένεθ Ρέξροθ, ο Θοδωρής Βελισσάρης, και μας αποχαιρετά με τους πάντα επίκαιρους στίχους του Πάμπλο Νερούντα:

… Αργοπεθαίνει
όποιος δεν αναποδογυρίζει το τραπέζι,
όποιος δεν είναι ευτυχισμένος στη δουλειά του,
όποιος δεν διακινδυνεύει τη βεβαιότητα για την αβεβαιότητα
για να κυνηγήσει ένα όνειρο,
όποιος δεν επιτρέπει στον εαυτό του,
τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του,
 να αποφύγει τις εχέφρονες συμβουλές…

Δημήτρης Κωνσταντίνου, Εφημερίδα Βαβυλωνία Νο 53


ΒΟΡΙΝΟΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ

Ο αναρχικός πολιτικός χώρος, ποτέ σχεδόν υγιής και εύρωστος στην Ελλάδα, παρουσιάζει τελευταία κάποια ελπιδοφόρα σημάδια ωρίμανσης. Στην Αθήνα το μαρτυρεί η έκδοση της πολύ σοβαρής (εβδομαδιαίας) εφημερίδας Βαβυλωνία, και κυρίως η δημιουργία ενός «ανοιχτού κοινωνικού χώρου», όπως τον αποκαλούν οι ιδρυτές του, του «Nosotros». Το «Nosotros» είναι κάτι χωρίς προηγούμενο για τα δεδομένα του συγκεκριμένου πολιτικού χώρου. Χρηματοδοτούμενο και διαχειριζόμενο συλλογικά από 11 συνεργαζόμενες ομάδες ή έντυπα (η ίδια η Βαβυλωνία είναι ένα από αυτά), λειτουργεί σαν ένα είδος λέσχης σε παλιό τριώροφο της οδού Θεμιστοκλέους, πολύ κοντά στην πλατεία Εξαρχείων, με πολλούς διαμορφωμένους χώρους και ταράτσα όπου, εκτός από το σαλόνι-μπαρ και το μικρό βιβλιοπωλείο, είναι δυνατές ––και γίνονται με εντυπωσιακή πυκνότητα και συνέπεια––  μια σειρά παράλληλων δραστηριοτήτων: διαλέξεις-συζητήσεις, προβολές ταινιών, (δωρεάν) μαθήματα μουσικών οργάνων, (δωρεάν) μαθήματα ελληνικών για μετανάστες, σειρές μαθημάτων σεμιναριακού χαρακτήρα σε διάφορα ειδικά θέματα…
Εκείνο όμως για το οποίο ήθελα κυρίως να μιλήσω σήμερα είναι το περιοδικό Πανοπτικόν στη Θεσσαλονίκη. Σκεφτόμαστε τη Θεσσαλονίκη σαν ένα προπύργιο του πολιτικού και κοινωνικού συντηρητισμού, σαν μια ρατσιστική κι εθνοπατριωτική σφηκοφωλιά όπου οι ενώσεις απόστρατων αξιωματικών και τα εκκλησιαστικά σωματεία είναι ο αποφασιστικότερος ρυθμιστής του δημόσιου βίου, από τη νοοτροπία του πληθυσμού ως την τοπική αυτοδιοίκηση. Η εικόνα αυτή δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα· υπάρχει όμως και η άλλη Θεσσαλονίκη, της αντίστασης στην πολιτισμική ομογενοποίηση και στον υποδόρειο εκφασισμό της ελληνικής κοινωνίας. Στην Θεσσαλονίκη υπάρχει κατ’ αρχάς μια πολύ ζωντανή και ριζοσπαστική μουσική σκηνή, η οποία δεν έχει πάψει να κινείται ανήσυχα προς διάφορες κατευθύνσεις μέσα στις τρεις-τέσσερις τελευταίες δεκαετίες, ενόσω κάθε αντίστοιχη αναζήτηση στην υπόλοιπη Ελλάδα είναι ουσιαστικά νεκρή· υπάρχει επίσης ένα μικρό αλλά δυναμικό κοινωνικό περιθώριο, ένας αντιεξουσιαστικός χώρος ο οποίος επιδεικνύει μια θαυμαστή δύναμη ανατροφοδότησης και ανανέωσης παίρνοντας διάφορες κατά καιρούς εκφράσεις. Το περιοδικό Πανοπτικόν, που εκδίδεται από το 2001 (μόλις κυκλοφόρησε το τεύχος 10) είναι ίσως ο ωριμότερος καρπός αυτής της παράδοσης, αν μπορούμε να την ονομάσουμε έτσι. Έργο προσωπικό του Κώστα Δεσποινιάδη, ο οποίος εκτός από αρθρογράφος, εκδότης και μεταφραστής έχει μια μακρά επαγγελματική πορεία στον χώρο της παραγωγής βιβλίων και έχει συνεργαστεί με σημαντικά εκδοτικά της Βορείου Ελλάδας.
Γνώρισα τον Κώστα Δεσποινιάδη μόλις τον προηγούμενο χρόνο. Νωρίτερα είχα λάβει εκ μέρους του τα τεύχη 6-9 του περιοδικού (τα πριν το 6 τεύχη είναι εξαντλημένα) όπου με εντυπωσίασε η σοβαρότητα τόσο της λιτής αλλά αισθητικώς άμεμπτης παρουσίασης όσο και της θεματολογίας του. Κείμενα του Καρλ Μαρξ και του Πιοτρ Κροπότκιν, της Έμμα Γκόλντμαν, του Βάλτερ Μπένγιαμιν, του Αντρέ Μπρετόν, του Κρίστοφερ Λας, του Μισέλ Φουκώ, του Πάολο Βίρνο, του Γκορ Βιντάλ, διασταυρώνονται με τις φωνές ελλήνων αρθρογράφων όπως ο Ζήσης Σαρίκας, ο Βασίλης Τομανάς, ο Λεωνίδας Μαρσιανός, ο Γιάννης Αλεβίζος, ο Θοδωρής Βελισσάρης, ο Κυριάκος Ραμολής, ο Αντώνης Καρβούνης που συζητούν ένα εκτεταμένο φάσμα διατεμνόμενων θεμάτων, από τη διαμάχη της κομμουνιστικής με την ελευθεριακή πτέρυγα στην Πρώτη Διεθνή μέχρι ζητήματα του ολοκληρωτισμού και της κοινωνικής επιτήρησης, τεχνολογίας και βιοπολιτικής, θρησκείας, μαζικών μέσων, κινηματογράφου και λογοτεχνίας… Παρεμπιπτόντως, μ’ εξέπληξε θετικά η διασταύρωση του κοινωνικού προβληματισμού με ένα διαχυτο φιλολογικό ενδιαφέρον, σπάνιο φαινόμενο σε πολιτικά προσανατολισμένα έντυπα λες και οι δύο χώροι πρέπει να παραμένουν ερμητικά κλειστοί ο ένας στον άλλον: ο ίδιος ο Κώστας Δεσποινιάδης γράφει επανειλημμένα για τον Φραντζ Κάφκα, ή προσφάτως για τον Άρη Αλεξάνδρου, στο τεύχος 8 εμφανίζεται ένα κείμενο του Κροπότκιν για τον Τουργκένιεφ, στο τεύχος 7 φιλοξενείται ένα από τα τελευταία κείμενα του Ρένου Αποστολίδη ενώ στο 9 ο Χρήστος Η. Χαλαζιάς αποτιμά, μεταθανατίως πλέον, τον ιδιόμορφο έλληνα πεζογράφο από αναρχική σκοπιά (ό,τι και αν μπορεί να σκέφτεται κάποιος για τον θρυλούμενο «αναρχοατομικισμό» του Ρ. Αποστολίδη)…
Όταν δύο τεύχη του Πλανοδίου πριν δημοσίευσα ένα κείμενο κριτικής στους φιλοσιωνιστές αρθρογράφους της Αυγής και ανέφερα ένα παλαιότερο επεισόδιο λογοκρισίας μου σε αυτή την εφημερίδα για αντι-ισραηλινές θέσεις, ο Κώστας Δεσποινιάδης μου τηλεφώνησε για να μου ανακοινώσει την πρόσφατη αντίστοιχη εμπειρία του σε εφημερίδα της Θεσσαλονίκης: ήταν σχετικά με το κείμενο της Shulamit Aloni, η οποία σημειωτέον έχει διατελέσει υπουργός παιδείας του Ισραήλ, με τον αποκαλυπτικό τίτλο «Ναι, υπάρχει απαρτχάιντ στο Ισραήλ», το οποίο μετέφρασε και σχολίασε ο ίδιος. Του πρότεινα να το δημοσιεύσει στο Πλανόδιον, και πράγματι, στο προηγούμενο τεύχος του περιοδικού θα βρει κάποιος ολόκληρη αυτή την ανατριχιαστική καταγγελία του θεσμικού φασισμού στο Ισραήλ μαζί με το χρονικό της ενορχηστρωμένης λογοκρισίας στον τύπο της Θεσσαλονίκης. Τώρα, το κείμενο αναδημοσιεύεται και στο τεύχος 10 του Πανοπτικού, που εν τω μεταξύ κυκλοφόρησε (για να μην υπάρξει καμία δικαιολογία να μην το διαβάσει κάποιος). Εν συνεχεία, στη διάρκεια του χειμώνα που πέρασε, συναντηθήκαμε σε εκδήλωση που έγινε στο «Nosotros» για την παρουσίαση του έργου τού Στίρνερ, παρόντος και του Ζήση Σαρίκα, μεταφραστή τού Στίρνερ. Να πω με την ευκαιρία ότι το Πανοπτικόν, εκτός από το ίδιο το περιοδικό που εκδίδει κανονικά, έχει ξεκινήσει και την έκδοση μιας σειράς βιβλίων που είναι κυρίως μονογραφίες ελευθεριακών θεωρητικών.
Θαυμάζω ειλικρινά τη συγκρότηση, την πολιτική οξυδέρκεια και την ασυνθηκολόγητη εντιμότητα του Κώστα Δεσποινιάδη, τόσο σε προσωπικό όσο και σε συγγραφικό επίπεδο. Παρακολουθώντας την κριτική του αρθρογραφία στο ίδιο το περιοδικό, αλλά σποραδικά και στον τύπο, διαπιστώνει κανείς μία σκέψη νηφάλια και ταυτόχρονα ανελέητα διεισδυτική σε πολιτικά/πολιτισμικά φαινόμενα γύρω από τα οποία έχουν υφανθεί ατελείωτα πέπλα εσκεμμένης σύγχυσης στις ημέρες μας. Η ευστοχία της αποκαλύπτει τη γύμνια και την αθλιότητα τόνων δημοσιογραφικού λόγου, της σκουληκιασμένης  τροφής που μας ταΐζουν τα μεγάλα τραστ του τύπου (για να μη μιλήσω για την τηλεόραση, που απευθύνεται αποκλειστικά σε εξαχρειωμένους και μισοηλίθιους…). Δείτε για παράδειγμα, στο τεύχος 10 που μόλις κυκλοφόρησε, τη λαμπρή και εξονυχιστική του ανάλυση μιας αλυσίδας αλληλοσυνδεόμενων ζητημάτων της επικαιρότητας με τίτλο «Οι “απολίτιστοι” εχθροί της “πολιτισμένης” Δύσης»: δείτε πώς ακριβώς μπορεί και οφείλει να κριθεί ένα τόσο αμφιλεγόμενο ζήτημα όσο τα γελοιογραφικά σκίτσα του Μωάμεθ και οι αραβικές αντιδράσεις σε αυτά, με τρόπο που να οδηγεί σε μια καίρια ανάλυση του σύγχρονου κόσμου και των κτηνωδών παιχνιδιών εξουσίας που παίζονται μέσα του… Στο ίδιο τεύχος, επίσης, ένα κείμενο του Γκυ Ντεμπόρ από το 1985 για το ζήτημα των μεταναστών, κι ένα πολύ πρόσφατο του Ραούλ Βανεγκέμ, έκκληση για υποστήριξη της εξέγερσης των Μεξικανών της Οαχάκα (2006). Πάνω απ’ όλα, πιστεύω, αξίζει αν προσεχθεί το κείμενο του Αντώνη Καρβούνη που παρουσιάζει έναν μεγάλο άγγλο ουτοπιστή κι επαναστάτη του δέκατου έβδομου αιώνα, τον Gerrard Winstanley, μέλος της ριζοσπαστικής προτεσταντικής σέκτας των Diggers (Σκαφτιάδες). Ο μεσσιανικά χρωματισμένος κομμουνισμός των παραφυάδων αυτών του Προτεσταντισμού, οι οποίες σφαγιάστηκαν ανελέητα τόσο από τον Λούθηρο όσο και από τον Κρόμγουελ, είναι ένα από τα σπουδαιότερα γεγονότα της νεοτερικής ιστορίας και μόνο αν παρακολουθήσουμε προσεκτικά τα οράματα και τις διακηρύξεις τους θα καταλάβουμε από πού άντλησαν το υλικό τους ο Σπινόζα ή ο Ρουσσώ και όλη η ριζοσπαστική πολιτική σκέψη του Διαφωτισμού…
Τον Απρίλιο που μόλις πέρασε έστειλα ένα αντίτυπο του βιβλίου μου Τροχιές του Αισθητικού που είχε μόλις κυκλοφορήσει σε δύο αγαπητούς φίλους, από τους σπουδαιότερους μουσικούς της Θεσσαλονίκης, τον Σάκη Παπαδημητρίου και τη Γεωργία Συλλαίου. Σαν αντίδωρο μου ταχυδρόμησαν ένα τοπικό περιοδικό, του οποίου την ύπαρξη ομολογώ ότι αγνοούσα, με τίτλο Ένεκεν, στο οποίο και οι ίδιοι αρθρογραφούσαν. Μέσα στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ύλη του βρήκα επίσης ένα άρθρο του Κώστα Δεσποινιάδη, με τίτλο «Κοινοβουλευτισμός ή δημοκρατία;». Το αναφέρω σαν ένα ακόμα δείγμα της υπόγειας κίνησης των ιδεών και της αλληλοσύνδεσης των ρευμάτων στη Θεσσαλονίκη, πίσω από τα φώτα της χαλκευμένης και κούφιας δημοσιότητας. Με την ευκαιρία, να επιστήσω την προσοχή σε ένα συγκλονιστικό κείμενο που περιέχεται σε αυτό το τεύχος: είναι «Η χρυσή εποχή του εθνολαϊκισμού στη Θεσσαλονίκη» του Μιχάλη Τρεμόπουλου. Τεκμηριώνει με αδιάσειστα ντοκουμέντα το κύμα του αντισημιτισμού που ξεσηκώθηκε στη Θεσσαλονίκη στα τέλη της δεκαετίας του ’20 και συνεχίστηκε μέχρι τις παραμονές του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, με αποκορύφωμα τον εμπρησμό του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ που ξεσπίτωσε εκατοντάδες οικογένειες φτωχών Εβραίων· συνδεδεμένο στενά με την αντικομμουνιστική λύσσα που συσπείρωνε τις φασίζουσες εθνοπατριωτικές δυνάμεις, το κτηνώδες αυτό εγχείρημα ενορχηστρώθηκε συλλογικά από εφημερίδες όπως η Μακεδονία και το Ελεύθερο Βήμα, οργανώσεις εφέδρων αξιωματικών και υπαξιωματικών, σωματεία Μακεδονομάχων, την Εθνική Παμφοιτητική Ένωση (ΕΠΕ) και παρακρατικές οργανώσεις εδραιωμένες μέσα στα ίδια τα σώματα ασφαλείας – για έναν ηχηρό κόλαφο στο μάγουλο όσων ακόμα πιπιλίζουν την καραμέλα τού «δεν υπήρξε ρατσισμός στην Ελλάδα». Για την απαθανάτιση της διαχρονικής ρητορείας του ελληνοχριστιανικού εθνοφασισμού, επιτρέψτε μου να παραθέσω εδώ ένα απόσπασμα από κείμενο της ΕΠΕ που δημοσίευσε στις 25 Ιουνίου 1931 η Μακεδονία (το οποίο αντλώ από το ίδιο άρθρο):

Η αναστάτωσις οφείλεται εις την συσσώρευσιν, επί έτη, της αγανακτήσεως της ελληνικής ψυχής λόγω της ανηκούστου διαγωγής των Εβραίων. Και συγκεκριμένα: 1. Διότι είναι κατά τα 3/5 ξένοι υπήκοοι. 2. Διότι τα  Ύ (;;) των κομμουνιστών είναι Εβραίοι. 3. Διότι εκδίδουν τρεις γαλλοφώνους εφημερίδας και ουδεμίαν ελληνικήν. 4. Διότι επέταξαν τους σταυρούς των σημαιών των καταστημάτων των, διότι λυσσωδώς ειργάσθησαν και επέτυχον τον μη σημαιοστολισμόν των καταστημάτων των κατά τα θρησκευτικάς μας εορτάς. 5. Διότι υποχρεώνουν αδικαιολογήτως τους Έλληνες διδασκάλους των σχολείων των να εργάζονται και τα Κυριακάς. Διότι αποφεύγουν την ελληνικήν παιδείαν συντηρούντες ούτω πλήθος ξένων σχολείων. Διότι αποφεύγουν μετά πείσματος και θρασύτητος να ομιλούν την ελληνικήν γλώσσαν προτιμώντες την ξένην προς αυτούς ισπανικήν, ήτις δεν τους ενθυμίζει παρά μίαν κακήν περίοδον της ζωής των.

Και η εφημερίδα Εφεδρικός Αγών, όργανο της επίσημης «Ενώσεως Εφέδρων Αξιωματικών» Θεσσαλονίκης, στις 28 Μαρτίου της ίδιας χρονιάς προειδοποιούσε: «Προσέξατε, Εβραίοι· οι έφεδροι αξιωματικοί θα βαρέσουν στο ψαχνό». Οι σημερινοί αγανακτισμένοι αλβανοφάγοι, οι χρυσαυγίτες-ρίνγκο και οι υψηλοί χριστοδουλο-παπαθεμελο-σαμαραδο-ψωμιάδηδες εμπνευστές τους τρέφονται όντως από βαθιές εθνικές ρίζες.
Ας επιστρέψω όμως στο Πανοπτικόν για ν’ αφηγηθώ κι ένα διασκεδαστικό παραλειπόμενο. Στο τεύχος 9 δημοσιεύτηκε ένα όντως καλό άρθρο του Νίκου Τζ. Σέργη, με τίτλο «Για την πατρότητα της Ουγγρικής Επανάστασης των Συμβουλίων. O Ervin Szabo  και η πνευματική πορεία του Γκέοργκ Λούκατς». Τον Νίκο Σέργη δεν τον εγνώριζα προσωπικά· πρώτη και μοναδική φορά που τον είδα ήταν στην Ημερίδα για τον Κώστα Παπαϊωάννου που διοργάνωσε στις 21 Οκτωβρίου 2004 η Βιομηχανική Σχολή Πειραιώς, όπου είμαστε και οι δύο προσκεκλημένοι ομιλητές. Αργότερα έμαθα ότι έχει γράψει τη διατριβή του πάνω στον Παπαϊωάννου. Κάπου δύο χρόνια αργότερα, Ιούνιο του 2006, το τεύχος 159 της Νέας Εστίας φιλοξένησε αφιέρωμα στον Κώστα Παπαϊωάννου με ένα μέρος των εισηγήσεων εκείνης της ημερίδας. Στο αντίστοιχο κείμενο του Ν. Σέργη (1104-17), και συγκεκριμένα στη σελ. 1105, βλέπω μια εκτενή υποσημείωση που επισκοπεί τις ελληνικές αναφορές στον Παπαϊωάννου, όπου αναφέρεται το βιβλίο μου Το πνεύμα στην εξορία. Παπαϊωάννου, Καστοριάδης, Αξελός μαζί με δύο άλλα αφιερώματα σε έντυπα, με την παρατήρηση ότι πρόκειται για κείμενα που «μόλις και μετά βίας αποφεύγουν την αντιεπιστημονική “αγιοποίηση”». Τι θα γίνει, επιτέλους, με τη μάστιγμα των επίδοξων ακαδημαϊκών και με την επιστημονική αρχοντοχωριατιά τους; Τέλος πάντων… Σε χρόνο ανύποπτο τώρα, καθώς ξεφύλλιζα το τεύχος 43 της Νέας Κοινωνιολογίας (Χειμώνας 2006-7· το ίδιο συμπτωματικά που φιλοξενούσε τη δεύτερη επίθεση του Γιώργου Οικονόμου στο προαναφερθέν βιβλίο μου, στην οποίαν αφιέρωσα  ένα δηκτικό σχόλιο στο προηγούμενο Πλανόδιον), πέφτει το μάτι μου σε μια κριτική αποτίμηση του τεύχους 9 του Πανοπτικού από κάποιον ονόματι Τζ. Νισέρη. Πολύ θετική, όπως άξιζε, στεκόταν ιδιαίτερα επαινετικά στο άρθρο του Ν. Σέργη για τον Λούκατς και τα εργατικά συμβούλια, με το περίεργο σχόλιο «Η προσέγγιση του Σέργη είναι αμιγώς ιστορικοφιλοσοφική και, από την πυκνότητα τόσο των παραπομπών όσο και της οικείας βιβλιογραφίας, συνάγεται ο επιστημονικός χαρακτήρας τού εν λόγω άρθρου και η ιδιότητα του αρθρογράφου – το περιοδικό επιμένει στην άρνησή του να δημοσιεύει την ιδιότητα των συνεργατών του, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να τρέπεται σε εικασίες από τον χαρακτήρα των γραπτών ως προς την εκμαίευση της παραπάνω» (σελ. 244). Διάολε, σκέφτηκα, πολύ περίεργη σύμπτωση. Η περιέργειά μου με ώθησε σε μια μικρή έρευνα, και τί νομίζετε ότι ανακάλυψα; Ο Τζ. Νισέρης ήταν ακριβώς ο Νίκος Τζ. Σέργης!
Ας είναι. Το Πανοπτικόν μοιάζει με μικρή όαση δροσιάς όχι μόνο εν μέσω της θεσμικής δημοσιογραφίας που μας πολιορκεί ασφυκτικά αλλά κι εν μέσω των ξύλινων πολιτικών εντύπων στα οποία μας έχει συνηθίσει ο ακροαριστερός χώρος. Ο Κώστας Δεσποινιάδης εκφράζει με τον αντιπροσωπευτικότερο τρόπο τον ρόλο και τη λειτουργία του σύγχρονου ασυμβίβαστου διανοούμενου, ο οποίος παράγεται οργανικά μέσ’ από τις ίδιες τις κοινωνικές αντιπαραθέσεις και διεργασίες και όχι από το στείρο και ευνουχιστικό θερμοκήπιο του πανεπιστημίου. Ας μου επιτραπεί να κλείσω λοιπόν μ’ ένα απόσπασμα του ίδιου, από το τελευταίο τεύχος του Πανοπτικού (σελ. 62) που αναφέρεται ακριβώς στον ρόλο των διανοουμένων: «Από την εποχή του Σωκράτη έχει οριστεί με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο ο ρόλου τού (καλώς εννοούμενου) διανοουμένου: είναι αυτός που σαν την αλογόμυγα τσιμπάει και ξυπνά το ράθυμο άλογο της Πόλης. Στις μέρες μας η έννοια του διανοουμένου έχει φτάσει (και δικαίως ίσως) να σημαίνει κάτι το σχεδόν υβριστικό. Οι διανοούμενοι έπαψαν να είναι οι ενοχλητικές αλογόμυγες που ξυπνούσαν τη ράθυμη Πόλη (και γι’ αντάλλαγμα τους πότιζαν κώνειο ή τους έκαιγαν στην πυρά) και έχουν γίνει οι πλαδαροί κηφήνες που συνωστίζονται στα πανεπιστήμια, που είναι απασχολημένοι με το πώς θα ξεκοκκαλίσουν τα διάφορα κονδύλια, πώς θα γίνουν σύμβουλοι και συμβουλάτορες, πώς θα μπουν σε επιτροπές, think-tanks και δεν συμμαζεύεται, διαγωνιζόμενοι μεταξύ τους για το ποιος θα απολογηθεί με μεγαλύτερη ευγλωττία για την επικρατούσα απάτη.»  

 

ΦΩΤΗΣ ΤΕΡΖΑΚΗΣ, Πλανόδιον τχ. 43, Δεκέμβριος 2007


Πανοπτικόν αριθμός 9: Παρουσίαση και σχολιασμός

             Στην Ελλάδα τα θεωρητικά περιοδικά που κυκλοφορούν διαιρούνται σε «θεματικά» (π.χ. φιλοσοφίας, τέχνης κ.λ.π.) και πολιτικά, με πολλές ελάσσονες υποκατηγορίες. Ειδικώς δε τα πολιτικά περιοδικά, τα οποία χαρακτηρίζονται συνήθως από την περιοχή του φάσματος όπου πρόσκεινται, δύσκολα φιλοξενούν «απαιτητικά» επιστημονικά κείμενα. Στον αντιεξουσιαστικό χώρο, με δεδομένες τις ιδιομορφίες έκφρασης καθαρού και τεκμηριωμένου ιδεολογικού λόγου που παρατηρούνται εδώ, τα ανάλογα έντυπα είναι ολιγάριθμα (επί παραδείγματι, τα εγκυρότατα: Ελευθεριακή Κίνηση και Ευτοπία). Ένα εξ αυτών είναι και το Πανοπτικόν, ένα περιοδικό μάλιστα που εφορμάται εκτός Αθηνών (πρόσφατα «μετακόμισε» από την Κοζάνη στη Θεσσαλονίκη), περιοδική έκδοση περιορισμένης μεν κυκλοφορίας πλην όμως με κείμενα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος. Το περασμένο καλοκαίρι κυκλοφόρησε το 9ο τεύχος, με αντιπροσωπευτικά ως προς την προβληματική τής εν λόγω προσπάθειας κείμενα, ένα «τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης» όπως αυτοσυστήνεται, τα περιεχόμενα του οποίου θα σχολιάσω στη συνέχεια.
Η γενική εκτίμηση ως προς το τελευταίο τεύχος αφορά σε μια καλά κρυμμένη συνεκτικότητα που μαρτυρεί η επιλογή των κειμένων: πράγματι, ο υπεύθυνος για την έκδοση Κώστας Δεσποινιάδης καταφέρνει να δέσει ένα φαινομενικά ετερόκλητο σύνολο θέσεων σε μία συμπαγή ενότητα, για την οποία ασφαλή οδηγό αποτελεί το εισαγωγικό σημείωμα που υπογράφει ο ίδιος: «Φωνή και αποχώρηση», μια θεωρητική ευθεία «επίθεση» σε «έναν κατακερματισμένο και φθαρμένο κόσμο». Ο κόσμος της παρακμής που περιγράφουν γλαφυρά οι συντελεστές του τεύχους δεν είναι άλλος από το «καταναλωτικό σύμπαν» που βιώνουμε στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα και κατά τη γνώμη μου ο ανοιχτά καταγγελτικός λόγος εναντίον της παρούσας κοινωνίας, η οποία θεμελιώνεται στη δήθεν «επικοινωνία», αποτελεί τίτλο τιμής σε μία εποχή όπου η νεοφιλελεύθερη, «διαφωτιστικού» τύπου συναίνεση είναι η συνήθης κατάθεση ιδεών για τη διανόηση. Η «ολική αντιπαράθεση» στη συγκεκριμένη περίπτωση, εκδηλώνεται αρχικά μέσω της τελικής επικύρωσης του Αντρέ Μπρετόν έναντι της συμπόρευσης της «ολικής σουρεαλιστικής άρνησης» με τον «μαύρο καθρέφτη του αναρχισμού». Η «αντιπαράθεση» εν συνεχεία κάνει αναφορά κατά σειρά, στη σκοταδιστική επιστροφή της θρησκείας πέραν του Ατλαντικού (άρθρο του Γκορ Βιντάλ), στην επικαιρότητα της κριτικής ενάντια στην ταξική συγκρότηση της σημερινής εργασίας (συνέντευξη του Πάολο Βίρνο), στις συνέπειες για την τρέχουσα ανάγνωση της Ιστορίας της Φιλοσοφίας από μία άγνωστη πτυχή της διαμάχης κομμουνιστών και αναρχικών (κείμενο του Νίκου Σέργη), στα λογής λογοπαίγνια που κρύβουν τις συνιστώσες κοινωνικής μεταμόρφωσης του «Πανοπτικού» εν μέσω καθολικού ελέγχου της συνείδησης από τα Μ.Μ.Ε. (άρθρο του Αντώνη Καρβούνη) και τέλος στην ατομική περίπτωση ενός «αναρχικού» των ελληνικών γραμμάτων, του Ρένου Αποστολίδη (σύντομη εργοβιογραφία από τον Χρήστο Χαλαζιά). Στην εποχή της «τέλειας ένοχης σιωπής» –για να παραφράσω μια δημοφιλή 100 χρόνια πριν διαπίστωση, που εκφράζει πιστεύω την κατάσταση πολλών «εξωνημένων» από την πολιτική και το εμπόρευμα διανοουμένων των ημερών μας- ανάλογες επιθετικές κριτικές, που θυμίζουν «πολεμικές» ιδεών από άλλους καιρούς, θα πρέπει πιστεύω να αντιμετωπίζονται με ενδιαφέρον τουλάχιστον.
Ο Μπρετόν αναμφισβήτητα δικαιούται να ομιλεί «στο όνομα» των σουρεαλιστών, όντας βασικός υποστηρικτής του εγχειρήματος. Το άρθρο («Ο φάρος») φέρει την ημερομηνία 11-1-1952, όπερ σημαίνει ότι γράφτηκε σε μια περίοδο ύφεσης του κινήματος –αν όχι εξαφάνισης- οπότε μπορεί να αναγνωστεί σαν μια τίμια «επιτύμβια» εξομολόγηση, όπου δεν έχει κανένα λόγο ο ίδιος να «αποδώσει τιμές» εν θερμώ. Εν πολλοίς, ο Μπρετόν μάς πληροφορεί ότι ο σουρεαλισμός βρήκε έδαφος ανάπτυξης στον αναρχισμό, αν και υπήρξε τελικά αδύνατη η «ένωση» των δύο «στοιχείων». Οι σκέψεις του μοιάζουν να εμφορούνται ακόμη από την «πύρινη εστία» εκείνων των καιρών, επιλέγει και αυτός να «αντιπαρατεθεί» στον κόσμο της «δουλικότερης υπακοής», αμυνόμενος υπέρ του σοσιαλισμού ως καθολικού αιτήματος «αξιοπρέπειας» της ανθρωπότητας και κατά της «καρικατούρας» του, χωρίς να παραλείψει να επιτεθεί κατά των «προδοτών» που έκαναν «καριέρα» χάρη στον σταλινισμό. Πρόκειται με λίγα λόγια για ένα συγκινητικό κείμενο «πολεμικής» από άλλη εποχή, τόσο αποκαλυπτικό και απαραίτητο στις μέρες μας όπου κυριαρχεί η νοσηρή σιωπή, επίθεση που καταλήγει στη διαπίστωση πως με το τέλος του σουρεαλισμού απέμεινε ως «πιο αναγκαία από ποτέ» καταφυγή ο αναρχισμός, «ο φάρος που δεσπόζει επί των κυμάτων».
Ο Βιντάλ («Ο μονοθεϊσμός και τα δεινά του») βάλλει κατά της θρησκείας, συγκεκριμένα εναντίον των πουριτανικών, ρατσιστικών και καταπιεστικών συνιστωσών της που επιβάλλονται με αυταρχισμό και ύπουλα στην κοινωνία. Θα πρέπει εξ αρχής να ξεκαθαρίσω ότι κατά την άποψή μου η συγκεκριμένη επίθεση θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με προσοχή ως προς τα καθ’ ημάς, δεδομένου ότι τα χαρακτηριστικά της ορθόδοξης συνείδησης του θείου είναι σε πολλά σημεία διαφορετικά από τον καθολικισμό ή τις ποικίλες μεταπτώσεις του προτεσταντισμού. Επομένως, μία συλλήβδην απόρριψη του μονοθεϊσμού που δεν εξετάζει τις πολιτισμικές και κοινωνικές ιδιομορφίες του ανά εποχή και κοινότητα είναι μάλλον ευάλωτη, εφόσον η διάδοση των μονοθεϊστικών θρησκειών είναι ευρεία και με πολλά φανερά ή κρυφά «βέλη στη φαρέτρα» –το πιο πρόσφατο παράδειγμα, η αμηχανία της «προοδευτικής» διανόησης απέναντι στην οργή των μουσουλμάνων κατά της «βλάσφημης» γελοιογραφίας. Κατά τα άλλα, ο Βιντάλ μάς προσφέρει μια εύγλωττη εικόνα του αμερικανικού πουριτανικού νεοφασισμού, χρήσιμη πιστεύω καθώς η ιδεολογία που κομίζει πλανητικά η κυρίαρχη εξουσία στη χώρα τείνει να διαδοθεί μέσω του εμπορεύματος – φετίχ σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Τέλος, το συγκεκριμένο κείμενο, όπως και άλλα που δημοσιεύονται κατά καιρούς σε ελληνικά έντυπα, τεκμηριώνουν την ύπαρξη μιας άλλης Αμερικής, η οποία περιέργως παραμένει λίγο γνωστή στην εγχώρια κριτική, παρά τον ευρύτατα διαδεδομένο «αντιαμερικανισμό» της Ελλάδας.
Ταξιδεύουμε στη συνέχεια, μέσω του Πανοπτικού, στην Ιταλία της «αυτονομίας», όπου σε μία προσωπική εξομολόγηση ο Βίρνο απαντά σε ερωτήσεις πάνω στον «μεταφορντισμό, την ηθική και την πολιτική». Παρουσιάζεται έτσι η εικόνα ενός αγωνιστή των ιταλικών κινημάτων που παραμένει μάχιμος διανοητικά, παρότι ενταγμένος στο Πανεπιστήμιο. Το φαινόμενο δεν είναι εντελώς άγνωστο για τα ελληνικά δεδομένα, ήτοι η κοινωνική ριζοσπαστική παρέμβαση των ακαδημαϊκών διανοουμένων στη χώρα μας, μολονότι η μεταπήδηση από τα κινήματα στις «έδρες» είναι μάλλον σπάνια. Τα χαρακτηριστικά της ταξικής εργασίας στη γειτονική Ιταλία μάς είναι μάλλον οικεία, όλοι βιώνουμε καθημερινά τη σκλήρυνση των εργασιακών συνθηκών, είτε πρόκειται για Σούπερ Μάρκετ είτε για Τράπεζες: είθισται, όσο πλουσιότεροι είναι οι «Κύριοι» τόσο ειδεχθέστερη να είναι η συμπεριφορά τους απέναντι στους «Δούλους». Η συνέντευξη του Βίρνο είναι ενδιαφέρουσα και χρήσιμη, καίτοι για τους στοιχειωδώς ενήμερους περί την ιταλική «αυτονομία», τα δεδομένα που προσπορίζει το εν λόγω κείμενο είναι από λίγο ώς πολύ γνωστά –στο παρελθόν συνέδραμε τα μέγιστα σε αυτή την κατεύθυνση το πολύ καλό περιοδικό: Αυτονοmedia.
Η περιπλάνηση συνεχίζεται με επόμενο σταθμό την Ουγγαρία των επαναστάσεων του περασμένου αιώνα, όπου με αφορμή ένα επιμέρους επεισόδιο της ανοιχτής απ’ ό,τι φαίνεται «αντιπαράθεσης» αντιεξουσιαστών και κομμουνιστών και συγκεκριμένα την αιφνίδια «αλλαγή πλεύσης» του μαρξιστή φιλοσόφου Λούκατς έναντι του αναρχικού «μέντορα» Σάμπο, εξετάζεται η «πατρότητα της ουγγρικής επανάστασης των Συμβουλίων» (1919). Η προσέγγιση του Σέργη είναι αμιγώς ιστορικο-φιλοσοφική και από την πυκνότητα τόσο των παραπομπών όσο και της οικείας βιβλιογραφίας, συνάγεται ο επιστημονικός χαρακτήρας του εν λόγω άρθρου και η ιδιότητα του αρθρογράφου –το περιοδικό επιμένει στην άρνησή του να δημοσιεύει την ιδιότητα των συνεργατών του, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να τρέπεται σε εικασίες από τον χαρακτήρα των γραπτών ως προς την εκμαίευση της παραπάνω. Η «νωπή» κατά το ξεκίνημα του 20ου αιώνα διαμάχη Μαρξ – Μπακούνιν φαίνεται να χαρακτηρίζει τα πνευματικά τεκταινόμενα στην κεντροευρωπαϊκή χώρα, ωστόσο οι πολιτικές της προεκτάσεις ως προς το ελευθεριακό αίτημα του εν εξελίξει αιώνα μας αποτελούν χρήσιμο πιστεύω οδηγό για κάθε είδους κοινωνική «αντιπαράθεση» των καιρών μας. Ο Σέργης επιμένει ορθώς στη σπουδαιότητα των ζητημάτων ιστοριογραφίας, εν προκειμένω όσον αφορά στη φιλοσοφία, υπαινισσόμενος πως οι πολιτικά κυρίαρχοι ευθύνονται πολλάκις για διακριτές περιπτώσεις «αδικίας» ή της συνήθους παρέλκυσης της μνήμης.
Προτελευταία στάση του ταξιδιού αποτελεί η ιδέα του «Πανοπτικού», η συνθήκη της απόλυτης επιτήρησης η οποία μέσω του εμπορεύματος μεταπήδησε από την κοινωνία – σωφρονιστήριο («Μεγάλος Αδελφός») στη διάτρητη καθημερινότητα και τον δήθεν ελεύθερο χρόνο («Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος») –το άρθρο θέτει την αντίστιξη μεταξύ του κυκλικού σωφρονιστηρίου και του «Συνοπτικού» ή «Υπερπανοπτικού», ενώ φέρει τον «πολλά υποσχόμενο» τίτλο: «Παλιές και νέες μορφές νομιμοποίησης της πολιτικής εξουσίας». Και πάλι η παράθεση της βιβλιογραφίας μάς πληροφορεί με σχετική ασφάλεια για την επιστημονική επάρκεια του υπογράφοντος, παρά το ότι κατά τη γνώμη μου η μέθοδος παραπομπής (οι υποσημειώσεις στο τέλος του κειμένου με ενσωματωμένη τη βιβλιογραφία) δεν βοηθά στην ομαλή ανάγνωση –ίσως θα έπρεπε οι επιμελητές του περιοδικού να σκεφτούν την πιθανότητα να επιβάλουν στους συνεργάτες ομοιομορφία ως προς τα παραπάνω, σύμφωνα με όποιο μοντέλο κρίνουν συμβατό με την έκδοση. Με τις εκτενείς αναλύσεις του, ο Καρβούνης επιτυγχάνει να σκιαγραφήσει συνοπτικά τις νέες συνθήκες ελέγχου του απομονωμένου υποκειμένου και να επικυρώσει αφενός την πεποίθησή του ότι το «Πανοπτικόν» ξεπεράστηκε από τα ομόηχά του και αφετέρου τη διαπίστωση του Δεσποινιάδη στο εισαγωγικό σημείωμα, πως «πρόσωπα, δηλαδή αυτόνομα άτομα, δεν υπάρχουν [πια] παρά μόνο ιδιώτες, καταναλωτές και θεατές».
Το τεύχος κλείνει –αν εξαιρέσουμε το ποίημα – κολοφώνα του Μπορίς Βιάν: «Ο λιποτάχτης»- με το άρθρο του Χαλαζιά: «Ρένος Αποστολίδης: μια αναρχική ανήσυχη φωνή». Μπαίνουμε στον πειρασμό να συσχετίσουμε την πρόσφατη έκδοση στα ελληνικά του δοκιμίου: Ο μοναδικός και η ιδιοκτησία του, του δημοφιλέστατου έργου τού κατά πολλούς «αναρχικού ατομικιστή» Μαξ Στίρνερ το οποίο για πρώτη φορά δημοσιεύτηκε πλήρες στη γλώσσα μας (μετάφραση: Ζήσης Σαρίκας, εκδόσεις «Θύραθεν», Θεσσαλονίκη 2006), με την εν λόγω σύντομη βιογραφία μιας προσωπικότητας που είχε στην πράξη πολλά χαρακτηριστικά του συναφούς «ατομικισμού», του Ρένου Αποστολίδη. Ο αρθρογράφος δεν κρύβει τον θαυμασμό για την αγωνιστικότητα, την παραγωγικότητα και το σθένος του συγγραφέα της Πυραμίδας 67, ενώ επιτυγχάνει σε σύντομο χώρο να αποδώσει μια ικανοποιητική εικόνα του ογκώδους έργου του λογοτέχνη –αφήνει μάλιστα να εννοηθεί η προσωπική τους γνωριμία. Αυτό στο οποίο πάσχει η συγκεκριμένη προσέγγιση, όπως και άλλες όταν απευθύνονται σε «ανειδίκευτους» περί τον Αποστολίδη αναγνώστες, είναι η διακρίβωση του σε τι συνίσταται ο «αναρχικός» πολιτικός χαρακτήρας ενός συγγραφέα ο οποίος προερχόταν από την αστική τάξη. Για να κηρυχθεί κάποιος «αναρχικός» δεν αρκούν προφανώς ούτε ο παραγκωνισμός του από την αριστερά και τη δεξιά ούτε η εισβολή στο κοινοβούλιο –χωρίς φυσικά να διαθέτει εκρηκτικούς μηχανισμούς...- ούτε βέβαια οι αυτοπροσδιορισμοί του ιδίου. Απαιτείται κατά τη γνώμη μου η καταβύθιση στα γραπτά, προκειμένου να ανιχνευθεί το ακριβές πολιτικό περιεχόμενό τους και να τεκμηριωθεί ο τυχόν αντίλογος, χρειάζεται κάποτε οι γνώστες του αντικειμένου, όπως ο Χαλαζιάς, να ολοκληρώσουν με τις βιογραφίες για να δούμε με στοιχεία πώς «με τη δική του φωνή (πένα)» διαγράφεται η ανθρωπιστική «αναρχική θεώρηση» του Αποστολίδη.
Η γενική αίσθηση που μεταφέρει στον αναγνώστη το Πανοπτικόν όταν ολοκληρωθεί η ανάγνωση, είναι το «ενήμερον» των συντελεστών και επιμελητών ως προς τα πνευματικά τεκταινόμενα των καιρών μας, παρά το ότι για πολλούς καλόπιστους αναγνώστες ο αντιεξουσιαστικός χώρος βρίσκεται εκούσια ή ακούσια στο «περιθώριο» του πολιτικού φάσματος. Τα κείμενα είναι μεστά και επίκαιρα, ο ιδεολογικός χρωματισμός είναι διακριτικός πλην σαφής, καθώς επίσης η «αντιπαράθεση» είναι κλιμακωτή και πολυεπίπεδη. Στα προηγούμενα 8 τεύχη του περιοδικού παρέμεινε αταλάντευτη η συγκεκριμένη προκείμενη της παρέμβασης και είναι ευτυχές ότι ως προς αυτό δεν υπάρχουν οπισθοδρομήσεις. Ολίγες κριτικές παρατηρήσεις θα ήθελα να προσθέσω πριν κλείσω, που αφορούν σε αβλεψίες ή ζητήματα διάδοσης και αναγκαίας επεξεργασίας των ιδεών που κομίζει το περιοδικό. Ως προς το πρώτο, θα πρέπει να προσεχθούν μικρά λάθη στην επιμέλεια των κειμένων, όπως το εντελώς κακόηχο «επιτιθόμασταν» που θα μπορούσε να αποδοθεί είτε περιφραστικά: π.χ. «κάναμε επίθεση» είτε επί το ορθότερο: «επιτιθέμεθα» (σελ. 7). Σε κάθε περίπτωση έχουμε να κάνουμε με πταίσματα, συναντώμενα ενίοτε και σε λιγότερο «περιθωριακά» περιοδικά ευρείας κυκλοφορίας. Η τελευταία μου παρατήρηση είναι νομίζω και η σημαντικότερη, καθώς η διάδοση του εντύπου παραμένει ισχνή (στα κεντρικά βιβλιοπωλεία των Αθηνών, της Θεσσαλονίκης και ορισμένων άλλων πόλεων μπορεί να βρεις κανείς αρκετά τεύχη), καίτοι αξίζει κάτι περισσότερο. Το μείζον των προσπαθειών του Πανοπτικού ως εκ τούτου θα πρέπει να επικεντρωθεί μελλοντικά στη μεγαλύτερη κυκλοφορία πανελλαδικά, όσο τουλάχιστον το επιτρέπουν τα ούτως ή άλλως προβληματικά οικονομικά των μικρών περιοδικών εκδόσεων, εφόσον αξίζει περισσότεροι αναγνώστες να έχουν εύκολη πρόσβαση στα περιεχόμενά του˙ ο διάλογος της «αντιπαράθεσης» βρίσκεται σήμερα εν κινδύνω επομένως το ανωτέρω αίτημα είναι εξόχως πολιτικό.        

    

ΔΡ. ΤΖ. ΝΙΣΕΡΗΣ, Νέα Κοινωνιολογία, τχ. 43 (χειμώνας 2006-2007)


Κυκλοφορεί το 9ο τεύχος του περιοδικού Πανοπτικόν (τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης) που εκδίδει ο Κώστας Δεσποινιάδης. Φωνή ξεχωριστή και σκέψη κριτική, μια νησίδα αντίστασης σ’ έναν κόσμο που λιγουρεύονται οι άπληστοι του κέρδους, οι αυταρχικοί της εξουσίας και οι παρανοϊκοί της επικυριαρχία του εμπορεύματος.

Περιοδικό Ένεκεν, τχ. 5-6, Φθινόπωρο-χειμώνας 2006-2007


Παρεμβάσεις με ΠΑΝΟΠΤΙΚόΝ

Το Πανοπτικόν ένα περιοδικό παρέμβασης όπως διαπιστώνει και ο υπότιτλός του, «τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης», συμπλήρωσε αισίως το καλοκαίρι την ένατη έκδοσή του. Στις σελίδες του τελευταίου τεύχους του πρωτοποριακού τόσο σε ύλη όσο και σε εμφάνιση περιοδικού που εκδίδεται εδώ και μια εξαετία από τον Κώστα Δεσποινιάδη φιλοξενούνται 7 θέματα. Ξεχωρίζουν το θέμα του Νίκου Σέργη «Για την πατρότητα της Ουγγρικής επανάστασης των Συμβουλιών. Ο Ervin Szabo και η πνευματική πορεία του Gyorgy Luckacs» αλλά και το άρθρο «Ρένος Αποστολίδης: Μια αναρχική ανήσυχη φωνή»

Κατερίνα Παπαγεωργίου, εφημερίδα Παρασκήνιο, 13-10-2006


Πανοπτικόν, Τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης, τεύχος 8, Οκτώβριος 2005

Έτερο περιοδικό από την Κοζάνη ορμώμενο. Στην κριτική και στην κοινωνιοπολιτική ανάλυση προσανατολισμένο δημιουργών και των έργων τους, λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα χρόνος-τόπος όπου λαμβάνουν χώρα τα παραπάνω. Στο χώρο του κινηματογράφου, παρουσίαση της ταινίας «Ο επιθεωρητής Κάλαχαν» με πρωταγωνιστή τον Κλιντ Ίατγουντ (1971). Επιχειρείται μια σημειολογική προσέγγιση συμπεριφορών, εμφάνισης και αντιλήψεων των ηρώων σε συνδυασμό με τον πολιτικό και κοινωνικό περίγυρο της περίοδο εκείνη (Λ. Μαρσιανός). Επίσης στο κείμενο του Κ. Δεσποινιάδη με αφορμή την «Αμερική» του Κάφκα, διατυπώνεται ένας ιδιόμορφος ρομαντισμός όπου προέρχεται από την αρνητική στάση του συγγραφέα στις ραγδαίες  μεταβολές που φέρει ο καπιταλισμός την εποχή του.

Θ.Γ.Π., περιοδικό Μανδραγόρας, τχ. 35, Ιούλιος 2006


Περί ολικής αντιπαράθεσης

Το περιοδικό που εκδίδει ο Κώστας Δεσποινιάδης, με μια αράδα κάτω από τον τίτλο του, δίνει εν πολλοίς και την εικόνα των περιεχομένων του: Τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης. Την αναγκαιότητα ή μη της ύπαρξης ενός τέτοιου εντύπου αιτιολογεί ο Δεσποινιάδης στο εισαγωγικό του σημείωμα:
«Δεν έχουμε αυταπάτες ότι κάνουμε κάτι σπουδαίο ή πρωτότυπο. Αυτό που κάνουμε το έχουν κάνει και άλλοι στο παρελθόν με μεγαλύτερη διαύγεια, συνέπεια και αποτελεσματικότητα. Τις δικές μας “τρύπες” μπαλώνουμε κατ’ αρχήν, γνωρίζοντας πως για μπαλώματα πρόκειται. Μα πρέπει, κάποτε, από κάπου να ξεκινήσουμε, αν θέλουμε να έχουμε βάσιμες ελπίδες πως κάπου θα φτάσουμε. Αναζητάμε έναν μπούσουλα μέσα στο μεταμοντέρνο αλαλούμ, αναζητάμε την γενεαλογία μας και ταυτόχρονα επιχειρούμε, όσο και όπως μπορούμε, να γκρεμίσουμε τα φαινομενικά πανίσχυρα τείχη  του υπάρχοντος, για να μπει λίγος καθαρός αέρας».
Από τα περιεχόμενα: Απόσπασμα από το βιβλίο του Πιοτρ Κροπότκιν (1842-1921) «Αναμνήσεις ενός επαναστάτη» -εκδόσεις Νησίδες- σε μετάφραση Βασίλη Τομανά. Ο Δεσποινιάδης υπογράφει ένα πεντασέλιδο σχόλιο για την εφιαλτική «Σωφρονιστική Αποικία» του Κάφκα και ο Δημήτρης Ν. Λαμπρέλλης κάνει λόγο για την «Βιο-πολιτική της απελευθέρωσης στον Antonio Negri».

Κώστας Ρεσβάνης, Νέα, 8-10-2003

Πανοπτικόν (με υπότιτλο) τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης. Μας έστειλαν τα τέσσερα από τα πέντε τεύχη του περιοδικού που εκδίδεται με υπεύθυνο της έκδοσης τον Κώστα Δεσποινιάδη. Μικρό αλλά φροντισμένο περιοδικό με μια πλειάδα συνεργατών και μεταφραστών. Φυσικά η ύλη του θα μπορούσε να είναι περισσότερο προσιτή και όχι τόσο αποστασιοποιημένη από τα ελληνικά δρώμενα. Κροπότκιν, Πικαμπιά, Στίρνερ, Μπένγιαμιν και άλλοι που περιέχονται στις σελίδες του ως «δείγματα γραφής» υποδηλώνουν φυσικά την κουλτούρα των εκδοτών, αλλά το παρουσιαζόμενο «δείγμα» δεν καλύπτει  τις σημερινές ανάγκες επιπληροφόρησης μιας μερίδας νέων (;) που διαβάζει Ελευθεροτυπία (=ποδόσφαιρο και 17 Νοέμβρη) και περιφρονεί ή πετάει την ένθετη «βιβλιοθήκη» της Παρασκευής!... Ωστόσο, δεν είμαστε οπαδοί της «ολικής αντιπαράθεσης» και ελπίζουμε να μην ακολουθούν αυτή τη ρήση και οι εν ζωή συνεργάτες του Πανοπτικού περιοδικού, αφού το έντυπο έχει ενδιαφέρον.

 

Λεωνίδας Χριστάκης, Ιδεοδρόμιο, τχ. 4, Σεπτέμβριος 2003


Πανοπτικόν τχ. 1, τετράδιο ολικής αντιπαράθεσης. Περιοδικό ταπεινό σε εμφάνιση αλλά αξιώσεων σε κείμενα που εκδίδεται από τον Κ. Δεσποινιάδη. Από τα θέματά του: Κ. Καστοριάδη: Οι ρίζες του μίσους, Νταίβιντ Γκόσμαν: Ο μύθος του φονικού ενστίκτου, Δ.Κούγκα και Ε. Παληοτζήκα: Η χυδαιότητα της ιατρικοποίησης και η κοινωνία.

 

Β.Π. Καραγιάννης, Παρέμβαση, τχ. 114, άνοιξη 2001